8/13/2015

განსვენებული მატია პასკალი

ლუიჯი პირანდელოს ერთ–ერთი რომანია: „განსვენებული მატია პასკალი.“ რომანს თამამად შეიძლება ვუწოდოთ ილუზიასთან ჭიდილი. იგი თავიდან ბოლომდე არის რეალური და გამოგონილი ცხოვრების დაპირისპირება. ტექსტი მარტივი ენით არის დაწერილი და საკმაოდ სწრაფად იკითხება, თუმცა არ ვიცი რამენად უნდა მივაწეროთ ეს ავტორს, შეიძლება უბრალოდ კარგი თარგმანის დამსახურებაა.

ტექსტი, არ არის მხოლოდ ზემოთხსენებული რეალური და ირეალური სამყაროს დაპირისპირება. მთელი ნაწარმოების მსვლელობისას აღწერილია მატია პასკალის ცხოვრება, რომელიც ერთდროულად არის ტრაგიკულიც და კომიკურიც. ტრაგიზმი და კომიზმი მის ცხოვრებაში ხან ერთმანეთს ენაცვლება, ხანაც ერთდროულად იჩენენ თავს.

პირველად, ტრაგიზმისა და კომიზმის ერთდროული გამოჩენა ნაწარმოების მეხუთე თავის კითხვის დრო დავაფიქსირე.
„პრესკატორეს ქვრივი ბრდღვინავდა, ცოფებს ყრიდა, თან სახიდან თუ გაწეწილი თმიდან ცომს იცლიდა და მე მესროდა, მე კი ვხარხარებდი, ისე ვხარხარებდი რომ ფეხზე ძლივს ვიდექი“   ამბობს მატია პასკალი.
ერთი შეხედვით შეიძლება მართლაც სასაცილო იყოს ადამიანის ყურება, რომელსაც სახეზე ცომი აქვს, თუმცა თუ ამ კონკრეტულ შემთხვევას თუ განვიხილავთ მატიას სიდედრი უკვე მის ფიზიკურ შეურაცხყოფაზე გადადის და ამცირებს მას. ლოგიკურად ეს უკვე მატიასთვის სასაცილო აღარ უნდა ყოფილიყო, მაგრამ იგი მაინც აგრძელებს სიცილს და ბოლოს თვითონვე დასძენს:

„შეიძლება ითქვას, რომ ამ დღიდან დავიწყე სიცილი ჩემს უიღბლობასა და მწუხარებაზე. ჩემ თავს ისე ვუყურებდი, როგორც სახუმარო ტრაგედიის მსახიობს, თუ შეიძლება ასეთი ტრაგედია წარმოიდგინოთ“


არც ისე მარტივია ზოგადად წარმოიდგინო ტრაგედია, რომელიც სასაცილოა. რეალურ ცხოვრებაში მსგავსი ფაქტების არსებობის დაჯერებაც კი მიჭირს, თუმცა ამ კონკრეტულ მომენტზე საქართველოში გავრცელებული ერთი სიტყვათშეთანხმება გამახსენდა: „სიმწრის სიცილი“ რომელიც ზუსტად აღწერს მატიას იმ დროინდელ მდგომარეობას...
ნაწარმოების დაწყებიდან არც ისე დიდი ხნის შემდეგ მატია მამა ხდება, თუმცა მისი სიხარული არც ისე ხანგრძლივი აღმოჩნდება რადგან მალევე დედა გარდაეცვლება.  ამ დროს მატია სწუხს და ამბობს:
 „არც კი ვიცი  როგორ გადავანაწილო მათ შორის ჩემი სადარდებელი და საზრუნავი“
მისი სადარდებელი ბუნებრივია დედაა რომელიც ახალი გარდაცვლილია, საზრუნავი კი ჩემი აზრით ცოტა არასწორი სიტყვაა, რომელიც მატიას ახალდაბადებულ შვილს ეხება. მატიას ბუნებრივია უნდა ეზრუნა საკუთარ შვილზე თუმცა ამ ფუნქციის შეთავსება სხვასაც შეეძლო, დროებით. იმ სიხარულს კი რასაც მამა უნდა განიცდიდეს ახალშობილ შვილთან ურთიერთობისას მატიას მაგივრად ვერავინ განიცდიდა. ამ ფაქტზე შეიძლება ითქვას, რომ ერთგვარი ბედის ირონიაა, ტრაგიზმისა და კომიზმის მორიგი ერთდროული გამოჩენა მის ცხოვრებაში. არ ვიცი სიხარული რამდენად არის კომიზმი თუმცა ფაქტი ერთია არც ის არის პირდაპირ თანხვედრაში ტრაგიზმთან, მეტიც, უპირისპირდება მას, ისევე როგორც კომიზმი.

მატია პასკალის „პირველი გარდაცვალება“  შეიძლება ჩაითვალოს ნაწარმოების ერთ–ერთ კულმინაციად. ჩემი აზრით ნაწარმოების ერთ–ერთი ყველაზე საინტერესო მონაკვეთია მატიას ფიქრები ფულის მოგების შემდეგ. თავიდან ის უკმაყოფილოა და აპირებს ქალაქში დაბრუნებას რათა ყველას შეატყობინოს იმ ამბის სიცრუე რაც გაზეთში ამოიკითხა მის გარდაცვალებასთან დაკავშირებით, თუმცა გარკვეული დროის ფიქრის შემდეგ, აანალიზებს „გარდაცვალების“ დადებითმ მხარეებს და მას უდიდესი ბედნიერება იპყრობს, იწყებს თავისულებით ტკობობას. 

„პირზე ღიმილი არ მშორდებოდა, ამ ქვეყნად ყველას და ყველაფერს ვუღიმოდი.“
„გარდაცვლებისას“ თუ ის იმიტომ უღიმოდა ყველაფერს და იმ მიზეზით იყო ბედნიერი, რომ ძველ ცხოვრებს ჩამოშორდა და ახლის დაწყების შანსი მიეცა, ამისგან რადიკალურად განსხვავებულია მატიას მდგომარეობა ნაწარმოების დასასრულთან ახლოს:
„მე ვარ მატია პასკალი. მე ვარ! მე არ მოვმკვდარვარ! მე აქ ვრ!“
მაშინ როდესაც მატია ძველ ცხოვრებას უბრუნდება და შინისაკნე მიმავალ მატარებელში ჯდება, სურვილი უჩნდება, ზემოთხსენებული ფრაზა ყველას გასაგონად იყვიროს და ყველას გააგებინოს რომ არ მომკვდარა, თუმცა მანამდე პირიქით საკუთარი „სიკვდილი“ ახარებდა.


ტრაგიზმისა და კომიზმის თამაშის რამდენიმე ფაქტი ნაწარმოებიდან უკვე აღვწერე, კიდევ ბევრიც ასაღწერი დამრჩა თუმცა მინდა ხასი გავუსვა ერთ ჩემთვის ყველაზე დამაფიქრებელ მომენტს, ჩემი აზრით სწორედ ამ დროს იკვეთება დასკვნითი უცნაურობა ზოგადად მატია პასკალის ცხოვრებაში ორი რადიკალურად განსხვავებული ფენომენის თამაშისა...

მეჩვიდმეტე თავში, ძმასთან მყოფი მატია პასკალი მისი ცოლის გათხოვების ამბავს იგებს. არ ვიცი რატომ მაგრამ, დარწმუნებული ვიყავი, რომ ამ ფაქტთან დაკავშრებით მატიას რეაქცია უარყოფითი უნდა ყოფილიყო, თუმცა ყველაფერი საპირისპიროდ მოხდა, მატია უდიდესმა სიხარულმა შეიპყრო იმდენად დიდმა სიხარულმა რომ მან საკუთარი ემოციების მოთკვაც კი ვერ შეძლო და როგორც ტექსტი გვეუბნება საკუთარ ძმას სიახრულის ნიადაგზე რამდენიმუე წუთი „ანჯღრევდა.“


მსმენია გამოთქმა დიდ სიხარულს დიდი მწუხარება მოსდევსო, მართალია რეალურ ცხოვრებაში მსგავსი შემთხვევების მე არ მჯერა თუმცა ლუიჯი პირანდელომ ეს ფენომენი თავისი რომანის განუყოფელ ნაწილად აქცია. ამ შემთხვევაშიც იგივე ხდება და მატიას დიდ სიხარულს დიდი მწუხარება ცვლის როცა ის იგებს, რომ მისი გამოჩენის შემთხვევაში კვლავ შეუღლებულად ჩაითვლება მის უკვე ყოფილ ცოლთან...
ნაწარმოების დასასრული ჩემი აზრით ტიპური „ბედის ირონიაა“ მატია პასკალი, – ცოცხალი ადამიანი მიდის საკუთარ საფლავზე, ალაგებს ყვავილებს და თუ ვინმე შეეკითხება ვინ არის ის გარდაცვლილის პასუხობს, რომ თავადაა.

ნაწარმოებს  თან ბოლოსიტყვაობა ახლავს, რომელიც პირანდელოს რომანის 1928 წლის გამოცემას ახლდა და მას შემდეგ ყველა გამოცემას ერთვის. მართალია ამ ბოლოსიტყვაობაში კონკრეტული ადამიანის ცხოვრება არაა აღწერილი ისე დეტალურად როგორიც მატიასი რომანში, ამიტომ შეუძებელია დაზუსტებით ვილააპარაკოთ მათ მსგავსებაზე, თუმცა ფაქტი ერთია: ერთს მხრივ ეს ბოლოსიტყვაობა აბთილებს პირანდელოს კრიტიკოსთა იმ ნაწილს, რომლებიც ამბის ზედმეტად არარეაულობას უსვამენ ხაზს, მეორეს მხრივ კი მიბათილებს ჩემ ფრაზას ამ ესეს დასაწყისში,  თურმე არც ისე რთულია წარმოიდგინო სახმურო ტრაგედია, მაშინ როცა ტრაგიზმი და კომიზმი ასე  გადაჯაჭვულია ერთმანეთზე...

Twitter Delicious Facebook Digg Stumbleupon Favorites More

 
Design by Free WordPress Themes | Bloggerized by Lasantha - Premium Blogger Themes | Web Hosting Coupons