1/30/2016

რელიგია პოლიტიკურ და საჯარო ცხოვრებაში

რელიგიური ნაციონალიზმი თავისუფლად შეიძლება შევაფასოდ, როგორც თანამედროვეობისთვის სახასიათო მოვლენა. მიუხედავად იმისა, რომ ნაციონალიზმი ჩემი აზრით სეკულარული მოვლენაა და გარკვეულწილად რელიგიას უპირისპირდება კიდეც, თანამედროვე ადამიანებს ფაქტია არ უჭირთ ამ ორი იდენტობით ერთდროულად ცხოვრება. რელიგიური ნაციონალიზმის ნათელ მაგალითად შეგვიძლია განვიხილოთ ირანი სადაც ნაციონალიზმის მთავარი წამახალისებელი ისლამის შიიტური მიმართულებაა. ირანის გარდა საინტერესო მაგალითებია ალჟირი ან თუნდაც ტუნისი სადაც ისლამისტური პარტიები ნაციონალისტური რიტორიკით მთავარი ოპოზიციური ძალებია.

ზემოთხსენებული შესავალიდან ისე გამომივიდა, თითქოს რელიგიის როლი პოლიტიკურ და საჯარო ცხოვრებაში მხოლოდ ისლამურ სამყაროშია წამოწეული წინა პლანზე, რაც სამწუხაროდ სიმართლეს არ შეესაბამება. მიუხედავად იმისა რომ თანამედროვეობაში ვერ ვიპოვით ქრისტიანულ თეოკრატიას, თუ არ ჩავთვლით ვატიკანს და ამის საპირისპიროთ არაერთი ისლამური თეოკრატიის ნიმუში გვაქვს, ეს ფაქტი სულაც არ ნიშნავს იმას, რომ ქრისტიანულ სამყაროში სეკულარიზმი საფრთხეში არ არის.

ქრისტიანობის სახელმწიფოზე გავლენასთან დაკავშირებით ყველაზე საინტერესო და ჩემი აზრით რეალურიც ჟან ჟაკ რუსოს მოსაზრებაა. „სამოქალაქო რელიგიაში“ ყველაზე კარგად იკვეთება ორი საკითხი, ჭეშმარიტი ქრისტიანი შეუძლებელია იყოს კარგი მმართველი ქვეყნისთვის და ნაციონალიზმს რელიგიასთან კავშირი არ აქვს. ამ ორ დასკვნას რუსო და მეც ვაკეთებთ ძალიან მარტივი ქრისტიანული ღირებულებეიდან გამომდინარე. ქრისტიანობა ხომ სულის რელიგიაა და იგი არაფერ ამქვეყნიურზე ორიენტირებული არ არის. ჭეშმარიტი ქრისტიანის სამშობლო არ არის არც რომელიმე კონკრეტული ქვეყანა, იქნება ეს პირობითად საქართველო ან საფრანგეთი და არც მთელი დედამიწა. არ აქვს მნიშვნელობა რა ხდება დედამიწაზე, ზოგადი საქმეები კარგად მიდის თუ ცუდად, ნამდვილი ქრისტიანი მხოლოდ იმაზე უნდ ფიქრობდეს რომ თვითონ არაფერი დააშავოს, რათა შეძლოს დამკვიდრება სამუდამო სამყოფელში, დედამიწის დროებითი სამყოფელი კი წარმავალი და ხანმოკლეა.

 საქართველოში მოსახლეობის 83.8% ეთნიკური ქართველია, 84% კი საკუთარი თავის იდენტიფიცირებას მართლმადიდებელ ქრისტიანად ახდენს. მიუხედავად იმისა რომ არ არსებობს კონკრეტული კვლევა, პირადი დაკვირვებისა და გამოცდილების საფუძველზე თამამად ვამბობ, რომ ეთნიკური ქართველების აბსოლიტური უმრავლესობა „ქართველობის“ მთავარ მახასიათებლად სწორედ რელიგიურ კუთვნილებას მიიჩნევს. არამეინსტიმული რელიგიის ადამიანი კი ქართველად არ განიხილება. რამდენად უცნაურიც არ უნდა იყოს, ფაქტია რომ იმ გარემოში სადაც ჩვენ ვცხოვრობთ, ქართველი იგივეა რაც მართლმადიდებელი.

საქართველო ერთადერთი ქვეყანა არ არის რეგიონში სადაც რელიგიის როლი საერო ცხოვრებაში ყოველდღიურად ძლიერდება, ბოლო წლებია იგივე ტენდენცია შეინიშნება ჩვენ მეზობელ თურქეთშიც, რომელსაც სეკულარიზმში ცხოვრების უკვე მრავალწლიანი გამოცდილება აქვს. მიუხედავად იმისა რომ ისლამური თეოკრატია უფრო რეალურია ვიდრე ქრისტიანული მაინც ვთვლი, რომ სამომავლოდ საქართველოსთვის უფრო საფრთხის შემცველია ძლიერი რელიგიური როლი პოლიტიკაში ვიდრე თურქეთისთვის. ამას თავისი რამდენიმე ახსნა აქვს, პირველი ეს არის რელიგიის გაძლიერების მიზეზები: თურქეთში რელიგიის გავლენამ პოლიტიკურ და საჯარო ცხოვრებაზე იმატა მას შემდეგ, რაც სათავეში მოვიდა არაგაცხადებულად თუმცა რეალურად მაინც ისლამისტური პარტია, რომლის რეიტინგიც უკანასკნელი არჩევნების მიხედვით, საგრძნობლად შემცირდა. ასეთი მთავრობისმიერ ძალაუფლების დაკარგვის შემთხვევაში კი დიდი ეჭვი მაქვს რელიგიის გავლენაც ეტაპობრივად გაქრება საჯარო სივრციდან. საქართველოს შემთხვევა ბევრად უფრო უცნაურია. 

ერთიან ნაციონალურ მოძრაობას შეიძლება ბევრი რამ დავაბრალოთ თუმცა ის, რომ მათი ღირებულებები AKP-ს(სამართლიანობისა და განვითარების პარტია თურქეთში) მსგავსად ემსახურებოდა რელიგიის გააქტიურებას პოლიტიკურ ცხოვრებაში, უბრალოდ აბსურდია. რამ გამოიწვია ხალხის ასეთი მოულოდნელი ცვლილება ყოფილ საბჭოთა რესპუბლიკაში ჩემთვის დაუდგენელია და ლოგიკური ახსნის მოძებნა მიჭირს, სწორედ ამიტომაც მეჩვენება ეს ყველაფერი სერიოზულ საფრთხედ რადგან არანაირ ლოგიკას არ ექვემდებარება და ჯერ-ჯერობით ეკლესიის რეიტინგის ოდნავი კლებაც კი არ შეინიშნება. მეორე და ჩემი აზრით ბევრად უფრო მნიშვნელოვანი საფრთხე რაც ავტომატურად მოჰყვება ძლიერ მართლმადიდებულ ეკლესიას საქართველოში, არის რუსეთი. არაერთხელ მომისმენია დავა იმაზე არის თუ არა რუსეთი ერთმორწმუნე, სიმართლე რომ ვთქვა ამ დავის მიზანს ვერასდროს ვერ ვხვდები, რადგან მტრის რელიგიას არანაირი მნიშნველობა არ აქვს მაშინ როდესაც საუბარია ქვეყნის სუვერენიტეტზე. ერთადერთი ფაქტორი რის გამოც მიწევს ყურადღების გამახვილება რუსეთის დომინანტ რელიგიურ ჯგუფზე ეს თავად რუსეთი და იქაური მაღალჩინოსნების რიტორიკაა. რამდენიმე თვის წინ, ჩემთვის უცნობი რუსი პოლიტიკოსის ზედმეტად ამბიციური იდეაც კი ვნახე გაერთიანებული მართლმადიდებლური რესპუბლიკის შექმნასთან დაკავშრებით. მიუხედავად იმისა, რომ მსგავსი იდეები ჩემთვის უბრალოდ ღიმილისმომგვრელია და სერიოზულად ვერ აღვიქვამ, ვფირობ რომ საქართველოს მოსახლეობის რაღაც ნაწილისთვის ეს იდეა საკმაოდ მომხიბვლელი იქნება. ამ ყველაფრით იმის თქმა მინდოდა, რომ გაძლიერებული რელიგიური როლი პოლიტიკურ თუ საჯარო ცხოვრებაში უბრალოდ დემოკრატიის პრინციპებს კი არ უპირისპირდება და აფერხებს მას, მარტივად რომ ვთქვა უკვე ქვეყნის დამოუკიდებლობასაც კი უქმნის საფრთხეს.

მიუხედავად იმისა, რომ თანამედროვე საქართველო და 70-იანი წლების ირანი მკვეთრად განსხვავდება ერთმანეთისგან მაინც მინდა რამდენიმე დეტალის გახსენება ირანის თეოკრატიული რევოლუციიდან. მაშინ როდესაც შაჰის საწინააღმდეგო მოძრაობა გადამწყვეტ ფაზაში შედიოდა, შაჰის დაქვემდებარებულმა ძალებმა რამდენიმე ათასი უდანაშაულო ადამიანი მოკლეს და სწორედ ამან განაპირობა მთელი პროგრესული სამყაროს სიმპათიების რევოლუციონერთა მხარეს გადასვლა, იმ ფაქტზე კი ყურადღება არავის გაუმახვილებია, რომ მთავარი რევოლუციონერი შიიტურ ისლამისტური მოძრაობის ლიდერი აიათოლა ჰომეინი იყო. ასევე გავიხსენებდი ფრანგ ფილოსოფოს მიშელ ფუკოს, რომელიც ირანის რევოლუციას იმედის თვალით უყურებდა. ის თვლიდა, რომ იმ კრახს რომელიც სეკულარიზმმა განიცადა, ირანის მაგალითით ნელ-ნელა ყველგან სულიერ საწყისებზე დაფუძნებული პოლიტიკა ჩაანაცვლებდა. ფუკოს სჯეროდა, რომ სულიერ საწყისებზე დამყარებულ პოლიტიკას ამ შემთხევაში კი ირანის ისლამურ რესპუბლიკას შეეძლო ახალი ტიპის დემოკრატიის დამყარება, რომელიც აჯობებდა წინამორბედებს.


მე არ ვიცი რას იფიქრებდა 80-იან წლებში სეკულარიზმთან დაპირისპირებული, მიშელ ფუკო დღევანდელ საქართველოზე ან თუნდა ირანში თეოკრატიული რევოლუციის შემდეგ განვითარებულ მოვლენებზე. თუმცა ერთი რამ კი შემიძლია დანამდვილებით ვთქვა, პირადად ჩემთვის არ არსებობს არავითარი „სულიერ საწყისებზე“ დაფუძნებული პოლიტიკა, რომელიც შეიძლება ჩაითვალოს დემოკრატიულად. საერო და სასულიერო ძალაუფლების გამიჯვნა სულაც არ ნიშნავს რომელიმე მათდგანის დაკნინებას, საზოგადოება კი ეკლესიის შეზღუდვის საჭიროებას, მხოლოდ ნამდვილი დემოკრატიის დროს გრძნობს. შესაბამისად სადაც არის აბსოლიტური სეკულარიზმი, იქ ვითარდება დემოკრატიაც და ეს ორი ცნება ჩემთვის ერთმანეთისგან განუყოფელია. 

8/13/2015

განსვენებული მატია პასკალი

ლუიჯი პირანდელოს ერთ–ერთი რომანია: „განსვენებული მატია პასკალი.“ რომანს თამამად შეიძლება ვუწოდოთ ილუზიასთან ჭიდილი. იგი თავიდან ბოლომდე არის რეალური და გამოგონილი ცხოვრების დაპირისპირება. ტექსტი მარტივი ენით არის დაწერილი და საკმაოდ სწრაფად იკითხება, თუმცა არ ვიცი რამენად უნდა მივაწეროთ ეს ავტორს, შეიძლება უბრალოდ კარგი თარგმანის დამსახურებაა.

ტექსტი, არ არის მხოლოდ ზემოთხსენებული რეალური და ირეალური სამყაროს დაპირისპირება. მთელი ნაწარმოების მსვლელობისას აღწერილია მატია პასკალის ცხოვრება, რომელიც ერთდროულად არის ტრაგიკულიც და კომიკურიც. ტრაგიზმი და კომიზმი მის ცხოვრებაში ხან ერთმანეთს ენაცვლება, ხანაც ერთდროულად იჩენენ თავს.

პირველად, ტრაგიზმისა და კომიზმის ერთდროული გამოჩენა ნაწარმოების მეხუთე თავის კითხვის დრო დავაფიქსირე.
„პრესკატორეს ქვრივი ბრდღვინავდა, ცოფებს ყრიდა, თან სახიდან თუ გაწეწილი თმიდან ცომს იცლიდა და მე მესროდა, მე კი ვხარხარებდი, ისე ვხარხარებდი რომ ფეხზე ძლივს ვიდექი“   ამბობს მატია პასკალი.
ერთი შეხედვით შეიძლება მართლაც სასაცილო იყოს ადამიანის ყურება, რომელსაც სახეზე ცომი აქვს, თუმცა თუ ამ კონკრეტულ შემთხვევას თუ განვიხილავთ მატიას სიდედრი უკვე მის ფიზიკურ შეურაცხყოფაზე გადადის და ამცირებს მას. ლოგიკურად ეს უკვე მატიასთვის სასაცილო აღარ უნდა ყოფილიყო, მაგრამ იგი მაინც აგრძელებს სიცილს და ბოლოს თვითონვე დასძენს:

„შეიძლება ითქვას, რომ ამ დღიდან დავიწყე სიცილი ჩემს უიღბლობასა და მწუხარებაზე. ჩემ თავს ისე ვუყურებდი, როგორც სახუმარო ტრაგედიის მსახიობს, თუ შეიძლება ასეთი ტრაგედია წარმოიდგინოთ“


არც ისე მარტივია ზოგადად წარმოიდგინო ტრაგედია, რომელიც სასაცილოა. რეალურ ცხოვრებაში მსგავსი ფაქტების არსებობის დაჯერებაც კი მიჭირს, თუმცა ამ კონკრეტულ მომენტზე საქართველოში გავრცელებული ერთი სიტყვათშეთანხმება გამახსენდა: „სიმწრის სიცილი“ რომელიც ზუსტად აღწერს მატიას იმ დროინდელ მდგომარეობას...
ნაწარმოების დაწყებიდან არც ისე დიდი ხნის შემდეგ მატია მამა ხდება, თუმცა მისი სიხარული არც ისე ხანგრძლივი აღმოჩნდება რადგან მალევე დედა გარდაეცვლება.  ამ დროს მატია სწუხს და ამბობს:
 „არც კი ვიცი  როგორ გადავანაწილო მათ შორის ჩემი სადარდებელი და საზრუნავი“
მისი სადარდებელი ბუნებრივია დედაა რომელიც ახალი გარდაცვლილია, საზრუნავი კი ჩემი აზრით ცოტა არასწორი სიტყვაა, რომელიც მატიას ახალდაბადებულ შვილს ეხება. მატიას ბუნებრივია უნდა ეზრუნა საკუთარ შვილზე თუმცა ამ ფუნქციის შეთავსება სხვასაც შეეძლო, დროებით. იმ სიხარულს კი რასაც მამა უნდა განიცდიდეს ახალშობილ შვილთან ურთიერთობისას მატიას მაგივრად ვერავინ განიცდიდა. ამ ფაქტზე შეიძლება ითქვას, რომ ერთგვარი ბედის ირონიაა, ტრაგიზმისა და კომიზმის მორიგი ერთდროული გამოჩენა მის ცხოვრებაში. არ ვიცი სიხარული რამდენად არის კომიზმი თუმცა ფაქტი ერთია არც ის არის პირდაპირ თანხვედრაში ტრაგიზმთან, მეტიც, უპირისპირდება მას, ისევე როგორც კომიზმი.

მატია პასკალის „პირველი გარდაცვალება“  შეიძლება ჩაითვალოს ნაწარმოების ერთ–ერთ კულმინაციად. ჩემი აზრით ნაწარმოების ერთ–ერთი ყველაზე საინტერესო მონაკვეთია მატიას ფიქრები ფულის მოგების შემდეგ. თავიდან ის უკმაყოფილოა და აპირებს ქალაქში დაბრუნებას რათა ყველას შეატყობინოს იმ ამბის სიცრუე რაც გაზეთში ამოიკითხა მის გარდაცვალებასთან დაკავშირებით, თუმცა გარკვეული დროის ფიქრის შემდეგ, აანალიზებს „გარდაცვალების“ დადებითმ მხარეებს და მას უდიდესი ბედნიერება იპყრობს, იწყებს თავისულებით ტკობობას. 

„პირზე ღიმილი არ მშორდებოდა, ამ ქვეყნად ყველას და ყველაფერს ვუღიმოდი.“
„გარდაცვლებისას“ თუ ის იმიტომ უღიმოდა ყველაფერს და იმ მიზეზით იყო ბედნიერი, რომ ძველ ცხოვრებს ჩამოშორდა და ახლის დაწყების შანსი მიეცა, ამისგან რადიკალურად განსხვავებულია მატიას მდგომარეობა ნაწარმოების დასასრულთან ახლოს:
„მე ვარ მატია პასკალი. მე ვარ! მე არ მოვმკვდარვარ! მე აქ ვრ!“
მაშინ როდესაც მატია ძველ ცხოვრებას უბრუნდება და შინისაკნე მიმავალ მატარებელში ჯდება, სურვილი უჩნდება, ზემოთხსენებული ფრაზა ყველას გასაგონად იყვიროს და ყველას გააგებინოს რომ არ მომკვდარა, თუმცა მანამდე პირიქით საკუთარი „სიკვდილი“ ახარებდა.


ტრაგიზმისა და კომიზმის თამაშის რამდენიმე ფაქტი ნაწარმოებიდან უკვე აღვწერე, კიდევ ბევრიც ასაღწერი დამრჩა თუმცა მინდა ხასი გავუსვა ერთ ჩემთვის ყველაზე დამაფიქრებელ მომენტს, ჩემი აზრით სწორედ ამ დროს იკვეთება დასკვნითი უცნაურობა ზოგადად მატია პასკალის ცხოვრებაში ორი რადიკალურად განსხვავებული ფენომენის თამაშისა...

მეჩვიდმეტე თავში, ძმასთან მყოფი მატია პასკალი მისი ცოლის გათხოვების ამბავს იგებს. არ ვიცი რატომ მაგრამ, დარწმუნებული ვიყავი, რომ ამ ფაქტთან დაკავშრებით მატიას რეაქცია უარყოფითი უნდა ყოფილიყო, თუმცა ყველაფერი საპირისპიროდ მოხდა, მატია უდიდესმა სიხარულმა შეიპყრო იმდენად დიდმა სიხარულმა რომ მან საკუთარი ემოციების მოთკვაც კი ვერ შეძლო და როგორც ტექსტი გვეუბნება საკუთარ ძმას სიახრულის ნიადაგზე რამდენიმუე წუთი „ანჯღრევდა.“


მსმენია გამოთქმა დიდ სიხარულს დიდი მწუხარება მოსდევსო, მართალია რეალურ ცხოვრებაში მსგავსი შემთხვევების მე არ მჯერა თუმცა ლუიჯი პირანდელომ ეს ფენომენი თავისი რომანის განუყოფელ ნაწილად აქცია. ამ შემთხვევაშიც იგივე ხდება და მატიას დიდ სიხარულს დიდი მწუხარება ცვლის როცა ის იგებს, რომ მისი გამოჩენის შემთხვევაში კვლავ შეუღლებულად ჩაითვლება მის უკვე ყოფილ ცოლთან...
ნაწარმოების დასასრული ჩემი აზრით ტიპური „ბედის ირონიაა“ მატია პასკალი, – ცოცხალი ადამიანი მიდის საკუთარ საფლავზე, ალაგებს ყვავილებს და თუ ვინმე შეეკითხება ვინ არის ის გარდაცვლილის პასუხობს, რომ თავადაა.

ნაწარმოებს  თან ბოლოსიტყვაობა ახლავს, რომელიც პირანდელოს რომანის 1928 წლის გამოცემას ახლდა და მას შემდეგ ყველა გამოცემას ერთვის. მართალია ამ ბოლოსიტყვაობაში კონკრეტული ადამიანის ცხოვრება არაა აღწერილი ისე დეტალურად როგორიც მატიასი რომანში, ამიტომ შეუძებელია დაზუსტებით ვილააპარაკოთ მათ მსგავსებაზე, თუმცა ფაქტი ერთია: ერთს მხრივ ეს ბოლოსიტყვაობა აბთილებს პირანდელოს კრიტიკოსთა იმ ნაწილს, რომლებიც ამბის ზედმეტად არარეაულობას უსვამენ ხაზს, მეორეს მხრივ კი მიბათილებს ჩემ ფრაზას ამ ესეს დასაწყისში,  თურმე არც ისე რთულია წარმოიდგინო სახმურო ტრაგედია, მაშინ როცა ტრაგიზმი და კომიზმი ასე  გადაჯაჭვულია ერთმანეთზე...

1/22/2015

პლატონის "მატრიცა"


„მატრიცა“ – 4 ოსკარის მფლობელი, და-ძმა ვაჩოვკსების 1999-2003 წლებში გადაღებული ტრილოგია. ფილმში მოთხრობილია ახლო მომავალზე, სადაც ადამიანთა ნაწილი იგებს რომ რეალობა სინამდვილეში გარკვეული ჯგუფის მიერ მართული ილუზიაა და იწყებს ბრძოლას ამ ილუზიის დასანგრევად. მთავარ როლში კიანუ რივზი, პერსონაჟით ნეო.
„სახელმწიფო“ - ჩვენს წელთაღიცხვამდე 380 წელს, პლატონის მიერ დაწერილი ნაწარმოები. წიგნში მთავარი თემა არის სამართლიანობა. მთავარი მოქმედი გმირი სოკრატე, თავისსავე როლში.

რა კავშირია ამ ორ შედევრს შორის? ერთი შეხედვით არანაირი.

მიუხედავად იმისა რომ კინოინდუსტრია იპყრობს თანამედროვე მსოფლიოს, მე ფილმების მოყვარული არ ვარ და ძალიან ცოტა ფილმი მაქვს ნანახი. მატრიცაც პირველად დაახლოებით ერთი თვის წინ ვნახე და რომ არა ერთი საკვანძო ეპიზოდი ალბათ ფილმის ყურებას ან შევწყვეტდი ან უბრალოდ არც დამამახსოვრდებოდა მისი შინაარსი.

„მორფეუსი: - შენ იმ ადამიანს ჰგავხარ რომელსაც არაფერი უკვირს, რადგან თავი სიზმარში ჰგონია.
ნეო:  - ასეა...
- ირონიულია, მაგრამ შენი ეს დამოკიდებულება რეალობისგან შორს არ არის. შენ ეჭვი გაგიჩნდა, გარკვევით არაფერი იცი და დარწმუნებული არაფერში ხარ თუმცა გგონია რომ ამ ქვეყანაზე რაღაც ისე არ არის როგორც ყველამ იცის. ხვდები რაზე გესაუბრები?
- მატრიცაზე?
- გინდა გაიგო რა არის ეს? მატრიცა ყველგანაა, ჩვენ მასში ვცხოვრობთ. აქაც ამ ოთახში, ფანჯირდან რომ იხედები მაშინაც ხედავ ან ტელევიზორს რომ უყურებ, ეკლესიაში დადიხარ, მუშაობ, თუნდაც მაშინ როცა გადასახადებს იხდი. მატრიცა თვალებზე გადაკრული ბინდია, სიმართლე რომ არ დაინახო და ხედავდე იმას რაც სხვებს სჭირდებათ...
- რა სიმართლე?
- ის სიმართლე რომ მონა ხარ! და ყველა ადამიანის მსგავსად შენც ბორკილებდადებული დაიბადე, უხილავ ციხეში ანუ გონების საპყრობილეში, რომელსაც ჩვეულებრივი ადამიანისთვის ცნობილი არანაირი მახასიათებელი არ აქვს. რთულია სიტყვებით აგიხსნა მატრიცას არსი, ამას მხოლოდ მაშინ გაიგებ როდესაც თავად ნახავ, თუმცა დაიმახსოვრე, თუ ის ერთხელ უკვე ნახე მერე უკან დასახევი გზა აღარ არსებობს. მთელი შენი ცხოვრება რაღაც დაუსრულებელ მისიას ემსახურება, რომლის საბოლოო მიზანიც კაცობრიობის გადარჩენაა თუმცა არა აპოკალიფსის ან რაიმე მსგავსი მოვლენისგან, შენ ადამიანების რეალურ სამყაროში დაბრუნებას შეეცდები იმ სამყაროდან რომელზეც მათ უთხრეს რომ რეალურია. რეალურად ჰომო საპიენსი კი არ იბადება, არამედ მას მცენარესავით ზრდიან, ისეთად როგორიც უნდათ რომ იყოს.“

ამ დიალოგის შემდეგ ბუნერივია გამიჩნდა ეჭვი და ეს ფილმი პლატონის სახელმწიფოს, კერძოდ კი მეშვიდე თავს - „გამოქვაბულის ეპიზოდს“ დავუკავშირე. იმის დასამტკიცებლად რომ „მატრიცა“, „სახელმწიფოს“ ალეგორიაა ვცადე მეპოვნა რაიმე ხელჩასაჭიდი. არაერთი ბლოგი, სტატია, ნიუსი და გადაცემა ვნახე ამ თემაზე თუმცა ვერსად ვიპოვე ფილმის ავტორების ოფიციალური განცხადება სადაც პლატონთან კავშირი იქნებოდა აღიარებული. თუმცა ალბათ არანაირი აღიარება საჭირო არ არის როდესაც ყველაფერი ასე ნათელია და მსოფლიოს მასშტაბით ძალიან ბევრი ადამიანი საუბრობს „სახელმწიფოზე, როგორც ვაჩოვსკების ინსპირაციის წყაროზე. მართალია ცოტათი არ მესიამოვნა მე რომ არ აღმოვჩნდი ის პირველი ადამიანი რომელმაც ეს კავშირი დაინახა თუმცა ეს ახლა მნიშვნელოვანი არ არის. ამ ეტაპზე მინდა გამოქვაბულში მყოფ ყველა ცოცხალ არსებას შესაბამისი პერსონაჟი მოვუძებნო ფილმში და დავაზუსტო ფილმის რომელ განზომილებას რას შესატყვისი აქვს წიგნში.

გამოქვაბულის პირველი და მეორე „სართული“  ერთად, მთლიანობაში ის რეალური სამყაროა რომელიც მორფიუსმა ნეოს აჩვენა. თუმცა თავის მხრივ ესეც იყოფა, პირველი სართული არის ადგილი სადაც „ჰომო საპიენსს  მცენარესავით ზრდიან“. „მცენარესავით ზრდად ჰომოსაპიენსებში“ რა თქმა უნდა იგულისხმება სრულიად კაცობრიობა. მეორე სართულზე არიან ისინი ვინც მათ ზრდის და ვისთანაც შემდგომში ნეოს უწევს შერკინება.

რასაც ფილმში მატრიცას უწოდებენ, ანუ წარმოსახვითი სამყარო რომელიც ყველას რეალური ჰგონია არის ის ანარეკლი კედელზე, გამოქვაბულში, რომელსაც ყველა ხედავს და ყველანაირი ეჭვის გარეში იღებს მას როგორც ჭეშმარიტებას.

მორფეუსი არის ადამიანი რომელმაც ოდესღაც მოახერხა და მოისხნა ბორკილები, მიმოიხედა ირგვლივ და შეძლო „მეორე სართულზე“ ასვლა. ამის შემდეგ გაუჩნდა სურვილი გამოეღვიძებინა ყველა ადამიანი, თუმცა გამომდინარე იქედან რომ ყველას გამოღვიძება შეუძლებელი იქნებოდა და თანაც წინასწარ ვერ განსაზღვრავდა მათ რეაქციას რეალობის ნახვის შემდეგ, გადაწყვიტა აერჩია რამდენიმე რჩეული რომელიც დაეხმარებოდა მათ მეორე სართულზე მყოფი „ბოროტების“ დამარცხებაში და ამ გზით მოახერხებდა იგი კაცობრიობის შველას როდესაც თვითონ გახდებოდა მეორე სართულის მკვიდრი.

ტრინიტი, მორფეუსის რიგითი, არაფრით გამორჩეული „რჩეულია“ რომელმაც ნეო აღმოაჩინა და მორფეუსამდე მიიყვანა.
ნეო ფილმში მთავარი და ჩემი ფავორიტი პერსონაჟია, იგი არის ადამიანი რომელმაც უბრალო ცნობისმოყვარეობის გამო, დადებული ბორკილების მიუხედავად ირგვლივ მიმოიხედა და დაეჭვდა რომ „ამ ქვეყანაზე რაღაც ისე არ არის როგორც ყველას ჰგონია.“ მან დამოუკიდებლად ვერც იმის გარკვევა შეძლო რა ხდებოდა და ბუნებრივია ვერც ბორკილები მოიხსნა, თუმცა რახან ეჭვი გაუჩნდა ეს მორფეუსისთვის უკვე ნიშანი იყო და ნეოც მისი რჩეული გახდა. სწორედ მორფეუსის დახმარებით მოახერხა მან საბოლოო ჯამში ბორკილების მოხსნაც და „მეორე სართულზე“ ასვლაც...

რა თქმა უნდა, ფილმი კომერციული ინტერესის გამო ხელოვნურად გახანგრძლივებულია, ბევრი რამ შეცვლილია ან საერთოდაც გამქრალია თუმცა ეს მაინც არ არღვევს საერთო კავშირს პლატონთან. დარწმუნებული ვერაფერში ვიქნები თუმცა, ის იდეა რომ პლატონი „გამოქვაბულის ეპიზოდში“ ამხელა მასშტაბებზე და ზოგადად კაცობრიობის მართვაზე აკეთებდა აქცენტს რეალურად არ მეჩვენება. მე, მეორე სართულზე უფრო მშობლებს, პოლიტიკოსებს ან თუნდაც ცნობილ ადამინებს მოვიაზრებ, რომლებიც რაღაცას ქმნიან, რითაც სხვაზე შეიძლება ზეგავლენის მოხდენა. თუმცა მიუხედავად ამხელა უტრირებისა, მატრიცა მაინც გახდა ჩემი ფავორიტი ფილმი და ვთვლი რომ „გამოქვაბულის ეპიზოდის“ არაპირდაპირი, მაგრამ ძალიან კარგი ეკრანიზაციაა

8/19/2013

მიგელ დე უნამუნო - "აბელ სანჩესი"

მიგელ დე უნამუნო ესპანელი ესეისტი, ნოველისტი, დრამატურგი და ფილოსოფოსია. ახალგაზრდობაში იგი სასულიერო ცხოვრებას აპირებდა მანამ სანამ, მადრიდის უნივერსიტეტში არ ჩაირიცხა ფილოსოფიის ფაკულტეტზე, სადაც უკვე მისი რწმენა რაციონალიზმმა შეარყია, სწორედ ამის შემდგომ პერიოდშია დაწერილი უნამუნოს ყველა ნაშრომი და მათ უმეტესობაში აშკარად იგრძნობა "ამბოხი ღმერთის წინააღმდეგ."

უნამუნოს თანამედროვეები ხშირად უწოდებდნენ სულიერი სიმშვიდის დამრღვევს და შემიძლია ვთქვა რომ ეს მართაც ასე იყო. მისთვის არ არსებობდა დოგმები და კანონები, ალბათ სწორედ ამის ხარჯზე შეიტანა უდიდესი წვლილი იმდროინდელი სამყაროს აზროვნების ჩამოყალიბებაში. არაერთხელ აუკრძალეს ლექციების კითხვა და გარდა ამისა აიკრძალა მისი რამდენიმე ნაწარმოებიც. „აბელ სანჩესი“ უნამუნოს შემოქმედების ერთ-ერთ საინტერესო ნაწილია, მართალია მისი გავრცელება ან წაკითხვა აკრძალული არასოდეს ყოფილა თუმცა ვფიქრობ საკმაოდ ეპატაჟური იქნებოდა იმდროინდელი ესპანეთისთვის.

უნამუნოს ერთ ფრაზა არასოდეს მავიწყდება:

„რელიგიის მიზანი არ არის ამ ქვეყნაად პოლიტიკური და ეკონომიკური დავის გადაწყვეტა, ეს ღმერთმა ადამაინს მიანდო“

ვერაფერს ვიტყვი სხვა ქვეყნებზე თუმცა საქართველოს მაგალითზე როცა ვფიქრდები აშკარაა, რომ მეცხრამეტე საუკუნეში მოღვაწე მწერლის სიტყვები აქტუალურობას დღემდე არ კარგავს და იგი ამ დრომდე არ გაუთავისებია ადამიანთა საკმაოდ დიდ ჯგუფს.

ზოგადად მიყვარს როდესაც მწერალი რელიგიურ პრობლემატიკას ეხმიანება და პერსონაჟებს ათქმევინებს ხოლმე თავის აზრს, სწორედ ასეთია უნამუნოს "აბელ სანჩესიც"

ნაწარმოები ზოგადად ორი ერთმანეთისგან განსხვავებული მეგობარის აბელისა და ხოაკინის ცხოვრებს ეხება. ნაწარმოებს ძალიან ხშირად ბიბლიური ლეგენდის ახლებურ ინტერპრეტაციასაც უწოდებენ და რა თქმა უნდა აბელი და ხოაკინი, კაენის და აბელის პროტოტიპებად მოიაზრებიან.  სამწუხაროდ უნამუნოს სიცოცხლის განმავლობაში, პირდაპირ არასდროს უთქვამს რომ ნაწარმოებს ბიბლიური სიუჟეტი უდევს საფუძვლად, ეს მხოლოდ შემდგომში ჩემი მსგავსი მკითხველების ვარაუდია, რომელმაც უბრალოდ პოპულარობა მოიპოვა საზოგადოების ფართო წრეებში. იქნებ ამ ორი სიუჟეტის ეს მსგავსება მხოლოდ ერთ-ერთი მთავარი გმირის სახელის დამთხვევით ამოიწურა? ან იქნებ საერთოდაც ზემოთხსენებული ჰიპოთეზა სიმართლეს შეესაბამება?!
კაენი და აბელი ბიბლიური ლიტერატურიდან ყველაზე დასამახსოვრებელი ძმები არიან. ერთ-ერთის სახელის წარმოთმაც საკმარისია იმისთვის, რომ მეორე გაგახსენდეს.  ასევე იყო აბელ სანჩესისა და ხოაკინ მონეგროს ისტორიაც, ძმები არ იყვნენ თუმცა მათი ცხოვრება და ზოგადად ისინი აშკარად მჭირდო კავშირში არიან ერთმანეთთან, ცხოვრების რაღაც პერიოდებში შორდებოდნენ ერთმანეთს თუმცა საბოლოო ჯამში მაინც რაღაცით კავშირშია მათი ყოველდღიურობაც კი.

სკოლის დამთავრების შემდეგ აბელ სანჩესი მხატვარი ხდება, ხოაკინი კი ექიმი. აბელი ზოგადად ხატვით უფრო ახლოსაა ზოგადად სულერებასთან და ადამაინის შინაგან სამყაროსთან ხოაკინი კი პირიქით ყველაფერ მატერიალურს და მიწიერს უკავშირდება. ამი შესაბამისად, ხოაკინი ახერხებს და ცხოვრებას უხანგრძლივებს პაციენტებს აბელი კი უკვდავებას ანიჭებს ადამიანებს რომლებსაც ხატავს. ზგოადად ამ ორი პერსონაჟის პროფესიის არჩევა ნაწარმოებში ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან მომენტად მიმაჩნია. კაენის და აბელის სიუჟეტთანაც ვფიქრობ ეს ყველაზე მჭიდროდ დამაკავშირებელი მომენტია. სწორედ ბიბლიური აბელის მსგავსად არის ორიენტირებული აბელ სანჩესი სულიერებაზე კაენი კი ერთი უბრალო მიწათმოქმედია, მთელი მისი ცხოვრება მჭირდო კავშირშია მიწასთან და ყველაფერ მატერიალურთან, ზოგადადაც ცდილობს ამ ქვეყანაზე სახელი მოიხვეჭოს, ზუსტად ისე როგორც ექიმი ხოაკინ მონეგრო.

ზემოთხსენებულ სიცოცხლის განახგრძლივებასა და უკვდავების მინიჭებაზე როდესაც ვფიქრდები მაშინაც კი ყოველთვსი კაენი და აბელი მახსენდება:

"გამოხდა ხანი და მიართვა კაენმა უფალს ძღვენი მიწის ნაყოფი. აბელმაც მიართვა თავისი დარის ნათავარი და რჩეული პირუტყვი. მოჰხედა უფალმა აბელს და მის ძღვენს. ხოლო კაენსა და მის ძღვენს არა მოჰხედა" (დაბ. 4:3-4)

ერთი შეხედვით, ეს ციტატა დაბადებიდან არაფერშუაშია უნამუნოს პერსონაჟებთან თუმცა მე საკმაოდ მჭირდო კავშირს ვხედავ. მთელი ნაწარმოების განმავლობაში მიდის იმ ფაქტზე ხაზგასმა რომ ყოველთვის უფრო მეტი სიბეჯითით, ნიჭით, მონდომებით ხოაკინი გამოირჩეოდა, საბოლოო ჯამში კი აბელი იყო უფრო დაფასებული.

პროფესიებთან მიმართებაშიც აბსოლიტურად იგივეა, იდეის დონეზე ექიმი, როგორც ასეთი, ბევრად უფრო მნიშვნელოვანია ადამიანებისთვის ვიდრე მხატვარი თუმცა დაფასება მეტწილად მხატვრებს აქვთ. ჩემს გონებაში რომ გადავხედო უამრავ ცნობილ და მათ შორის ჩემ საყვარელი მხატვარს ვიხსენებ, თუმცა არ მახსენდება არცერთ მსოფლიოში ცნობილი ექიმი. ბუნებრივია ისინიც არსებობენ, თუმცა მე მათ შესახებ არასდროს არაფერი მსმენია...

აშკარად არის რაღაც მსგავსება ამ მონაკვეთსა და ბიბლიიდან ღმერთისათვის ძღვენის მიტანის მონაკვეთს შორის. კაენმა ხომ პირველმა მიართვა ძღვენი უფალს და თანაც უფრო დიდი რაოდენობით, თუმცა საბოლოო ჯამში ისიც ისევე აღმოჩნდა ბიბლიური აბელის ფონზე მეორეხარისხოვანი, როგორც ხოაკინი აბელ ანჩესის ფონზე.

დროებით ნაწარმოების ბიბლიური ფაბულა რომ დავიწიყოთ, მინდა აღვნიშნო რომ უნამუნოს „აბელ სანჩესს“ ერთი ჩემთვის საკმაოდ უცნაური მახასიათებელი აქვს. ნაწარმოების დასრულების შემდეგ ცალსახად ვერცერთ პერსონაჟზე ვერ ვიტყვი, რომ მკვეთრად დადებითი ან მკვეთრად უარყოფითი გმირია. წიგნის კითხვის პერიოდში სხვადასხვა გმირები პერიოდულად ჩნდებოდნენ დადებითი კუთხით და რამდენიმე ფურცლის შემდეგ იგივე გმირები უარყოფით მხარეს გვაჩვენებენ.

აი სწორედ აქ იკვეთება ერთ-ერთი და თუ არა ერთადერთი საკმაოდ დიდი განსხვავება კაენისა და აბელის და აბელისა და ხოაკინის წყვილებს შორის.  კაენი მკვეთრად უარყოფითი გმირია ხოაკინისგან განსხვავებით, აბელი კი მკვეთრად დადებითი, რასაც აბელ სანჩესზე ვერავინ იტყვის. თუმცა გვაძლევს კი ეს განსხვავება საფუძველს რომ ნაწარმოების ბიბლიასთან კავშირი უარვყოთ?!

ჩემი აზრით არა. თუმცა მე მაინც უნამუნოს მივბაძავ და ასე დავასრულებ:


თავად განსაჯეთ!

7/22/2013

თბილისის ლუდის ფესტივალი

13-14 ივლისს თბილისში ლუდის ფესტივალი, რომ იყო ეს მთელმა საქართველომ თუ არა, მთელმა თბილისმა ნამდვილად გაიგო. მიუხედავად იმისა რომ ზოგადად ხალხმრავლობა არ მიყვარს ლუდის ფესტივალზე მაინც წავედი, ტრადიციულად ოდნავ დავაგვიანე, თუმცა ბევრს არაფერს გამოვკლებივარ.

დაახლოებით 5 საათზე, ვარდების რევოლუციის მოედანზე მივედი. საკმაოდ ცხელოდა და დარწმუნებული ვიყავი ცხელი თუ არა მინიმუმ თბილი ლუდის დალევა მაინც მომიწევდა. იმედები გამიცრუვდა და მგონი პირველად გამიხარდა ჩემი გაცრუებული იმედების გამო, ცივი ლუდი მე და ჩემმა მეგობრებმა, რომლებიც ადგილზე მრავლად დამხვდნენ, ერთად დავაგემოვნეთ. მზის ჩასვლამდე ბლოგერებისთვის განკუთვნილი მაგიდის ქოლგიდან პრაქტიკულად არ გამოვსულვარ, ვიჯექი და მიხაროდა ამდენ ნაცნობ სახეს ერთად რომ ვხედავდი.

მოსაღამოვებასთან ერთად ხალხი დათვრა, გამხიარულდა და აშკარად უფრო კარგი მუხტი დაატრიალდა. როგორც იტყვიან ხოლმე სიტუაცია გახურდა. დაახლოებით 9 საათზე ბლოგერების კონკურსი გამოცხადდა, რომელიც ეშმაკურად მოიგო რგაშვილის, ადოს ალუკარდის და მარიეს გუნდმა.


შეჯიბრის შემდეგ ბევრი არაფერი მახსოვს როგორც ჩანს, ჩემმა სიფხიზლემ საბოლოოდ მიღალატა ბევრი ლუდის ფონზე :D კვირას, საღამოს მეგობრის სახლში გავიღვიძე და მიუხედავად იმისა რომ ბევრი რამ არ მახსოვდა მაინც კმაყოფილი ვიყავი გასული დღით. ფესტივალის მეორე დღეს საკმაოდ ცოტა დრო გავატარე ვარდების რევოლუციის მოედანზე, მიყოლებით ორი დღე არაფხიზელ მდგომარეობაში უკვე მეტისმეტია ჩემნაირი ადამიანისთვის, რომელიც ზოგადად ალკოჰოლს არ ეტანება.

ვინც თბილისში არ ცხოვრობთ, ან ჩამოსვლა ვერ მოახერხეთ და გინდათ ცივი ლუდი ან თუნდა უბრალოდ ვიქენდზზე მეგობრებთან ერთად დროის გატარება ამის საშუალებას ნატახტარი საქართველოს ყველა დიდ ქალაქში გაძლევთ.

27-28 ივლისი - გორი
27-28 ივლისი - თელავი
3-4 აგვისსტო - ქუთაისი
10-11 აგვისტო - ზუგდიდი
17-18 აგვისტო - ბათუმი
24-25 აგვისტო - ფოთი

მოკლედ ნატახტარი და ცივი ლუდი ჩვენს გვერდითაა ზაფხულის ბოლომდე, რამდენად კარგად გავერთობით ეს უკვე ჩვენზეა გამოკიდებული...

Twitter Delicious Facebook Digg Stumbleupon Favorites More

 
Design by Free WordPress Themes | Bloggerized by Lasantha - Premium Blogger Themes | Web Hosting Coupons